مقالات وقوانین حقوقی

.-   قلمرو فعالیت « j . v »

    « j . v » ممکن است در قلمرو داخلی یک کشور به وجود آید که نوعا برای جذب سرمایه ای کوچک به هدف انجام پروژه های بسیار سنگین است، اما گاهی دو یا چند نفر برای انجام کاری تجاری یا سرمایه گذاری در سطح ملی، از این روش بهره می گیرند، تا زا ریسک بازار که ممکن است متوجه آنها شود بکاهند.گاهی دیگر، ایجاد آن برای همکاری مشترک در صحنه بین المللی است. در اینجا این سوال قابل طرح است که چه عاملی همکاری مشترک در قالب « j . v » را بین المللی یا داخلی می کند؟

 مثلا اگر دو شرکت ایرانی در خارج از ایران یک « j . v » تشکیل دهند، آیا آن « j . v » بین المللی است؟

    به عقیده برخی از صاحب نظران، همکاری مشترک بین دو شرکت وقتی بین المللی است که طرفین آن دارای تابعیت مختلف باشند؛ به عبارت دیگر، آنچه همکاری مشترک را بین المللی می سازد، ترکیب شرکای آن است، نه محلی که تجارت مورد توافق، در آن به فعلیت می رسد ( مختاری، همان؛ محمدی درویش وند، همان ، ص 11-13 ) ؛ بنابراین « j . v » ایجاد شده بین یک شرکت فرانسوی و یک شرکت ایرانی یک « j . v» بین المللی است.

      -مفهوم جوینت ونچر « j . v »

    حقوق دانان ایران برای یافتن معادل فارسی « j . v » از اصطلاحات مختلفی استفاده کرده اند که مورد مناقشه ی بعضی دیگر قرار گرفته است. برخی « j . v » را « قرارداد مشارکت » تعریف کرده اند، اما به نظر بعضی از حقوق دانان، این تعبیر صحیح نیست؛ زیرا این اصطلاح برای اولین بار در قراردادهای نفتی ، به معنای قرار داد مشارکت، در مقابل قرارداد « امتیاز » به کار رفت، در حالی که « j . v » الزاما یک قرارداد نیست و در برخی موارد، ماهیت حقوقی شرکت به خود می گیرد. به نظر این حقوق دانان بهتر است با توجه به ماهیت حقوقی انعطاف پذیر تکنیک « j . v »، از اصطلاح« مشارکت انعطاف پذیر » استفاده شود ( خزاعی، 1369 ، ص 55-56 ). برخی دیگر تعبیر« مشارکت انتفاعی » را در ترجمه ی « j . v » به کار برده اند. به نظر آنان معدل های پیشنهادی « شرکت مشترک »، « شرکت مختلط »، « سرمایه گذاری مشترک » و غیره از دقت لازم برخوردار نیست؛ زیرا « j . v » همواره به شکل شرکت نیست و سرمایه گذاری نیز یکی از فعالیت های ناشی از آن است . به نظر آنان ، با توجه به ماهیت حقوقی « j . v » که مشارکتی بودن آن است و با توجه به قصد انتفاعی که در آن موجود است ، اصطلاح « مشارکت انتفاعی » تعبیری مناسب است. (اشمیتوف ، 1378 ، ج 1، ص 519 ).

    اما لازم نیست به تعبیر « مشارکت حقوقی » که در ایران معادل «ontractual or equity joint non venture  » و تعبیر« مشارکت مدنی » که معادل« Equity Joint venture »، و« شرکت مشارکتی » که معادل « joint venture company » به کار برده شده نیز توجه شود ( امام ، 1371، ص 135).

    به نظر ما با توجه به ماهیت حقوقی « j . v » و شکل هایی که این تکنیک حقوقی به خود می گیرد، بهترین تعبیر، تعبیر « مشارکت انعطاف پذیر» است؛ البته در این مقاله به منظور سهولت و به دلیل عدم وجود اجماع در ترجمه ی این اصطلاح از علامت اختصاری « j . v »، بهره گرفته شده است.

برای « j . v » تعریف مختلفی ذکر شده است که از قرار زیر است:

1. « j . v » یک موجود حقوقی با ماهیت مشارکتی برای انجام اشتراکی یک عمل تجاری خاص در مقابل منافع متقابل است. ( فرهنگ بلک لو 1).

2. « j . v » واحد تجاری مشترکی است توسط دو یا چند مشارکت دهنده برای یک مقصود مشخص تجاری ، مالی یا فنی ایجاد می شود( اشمیتوف ، همان ، ص 520 ).

3. به اجتماع دو یا چند شخص برای انجام امر تجاری واحد و به منظور کسب منفعت، « j . v » می گویند (خزاعی ، 1369، ص 65 ).

4. طبق قانون شرکت های تجاری عربستان سعودی ( مصوب 1965)، « j . v » عبارت است از: «ترکیبی از اشخاص که اشخاص ثالث از آن آگاهی ندارند. » ( فرهاد امام، 1371 ، ص 12 ).

5. در قانون شرکت های تجاری کویت ( مصوب 1960 ) نیز در تعریف « j . v » چنین آمده است: «یک مشارکت تجاری که بین دو یا چند نفر شکل می گیرد، به شرط این که مشارکت مزبور محدود به روابط بین شرکا باشد و در ارتباط با اشخاص ثالث معتبر نباشد. » ( همان ).

6. برخی دیگر در تعریف « j . v » گفته اند: « j . v » مشارکت دو یا چند شخص برای انجام یک پروژه ی خاص یا تعهد خاص با استفاده از مهارت های خاص، سرمایه ها و اندوخته ها، لیاقت ها، تجربیات و دانش حقوقی یکدیگر است. معمولا « j . v » برای انجام یک پروژه و فعالیت خاص و برای یک مدت زمان محدود به وجود می آید و مشارکت ها و معاضدت های طرفین می تواند به شکل سرمایه ی نقدی و پول، خدمات، سرمایه های فیزیکی از نوع ماشین آلات، تجهیزات یا حقوق معنوی مثل حق اختراع، حقوق انحصاری ثبت شده و امتیازات و یا ترکیبی از آنها باشد (http://nanosft.com/igc/jva.html ).

7. « j . v » عبارت از یک چارچوب حقوقی هم کاری، که در آن خطرهای احتمالی و مدیریت، میان طرفین تقسیم می شود ( شاپیرا ، 1371 ، ص 105 ).

8. بعضی نیز گفته اند: « j . v » دارای دو معنای خاص و عام است. « j . v » در معنای خاص، زمانی شکل می گیرد که دو شرکت گرد هم می آیند تا در قالب هویتی جدید، فعالیت تجاری مشخص و مشترکی را پی ریزی کنند. در معنای عام « j . v » شامل هرگونه همکاری بین دو شرکت می شود؛ چه هویت جدیدی در حین آن خلق شود و چه نشود؛ حتی زمانی که توافق نامه ای تجاری سنتی، مانند توافق نامه ی انتقال دانش فنی یا توزیع محصول بین دو شرکت، تحت عنوان همکاری مشترک، منعقد شود و این توافق نامه ی سنتی نیز زیر دیگر عناوین همکاری، مانند توسعه ی مشترک محصولات باشد، باز هم مشمول تعریف عام همکاری مشترک است ( مختاری، ص 16).

9. برخی دیگر معتقدند که یک تعریف استاندارد از نظر اقتصادی برای « j . v » متصور نیست و این واژه برای شرح و توضیح یک سلسله فعالیت های بین شرکت ها برای ادغام موقت و کوتاه مدت مورد استفاده قرار می گیرد. (the competitive effects : Short of a merger of horizontoll joint ventures p.king  استاد اقتصاد دانشگاه پارک ویل از ملبورن استرالیا با آدرس ecomfac e _ mail Unimebl.edu.au s.king: کینگ ). بعضی دیگر گفته اند: «j . v » یک اصطلاح دقیق حقوقی نیست. ( سویت و ماکسول، 2001 ، ص 6 ور.ک: محمدی درویش وند ، ص 11 ).

10.    بعضی از حقوق دانان ایرانی نیز « j . v » را تعهّد مشترک دو شرکت ثبت شده با دو تاجر، یا یک و یک شرکت تجاری، مبنی بر انجام کار یا امور معینی که معمولا محدود به زمان محدودی است می دانند. بدین صورت که در« j . v » هر کدام از طرفین ، شخصیت حقوقی خود را حفظ می کنند، ولی به موجب قرارداد، سازمان مستقلی برای انجام امری معین تشکیل می دهند که وظایف آن را به موجب قراردادی که تعهد مشترک یا همان « j . v » نامیده می شود، تعیین می کنند؛ ولی اغلب، مسئولیت هر یک از شرکت ها در مقابل مقاطعه دهنده تضامنی است و هر کدام از این شرکت ها متضامنا مسئول همان سازمان تعهد مشترک اند ( ستوده ، ج 1، ص 168 ).

    به نظر می رسد از آنجا که منشا « j . v » سیستم حقوقی کامن لا است، برای درک مفهوم حقوقی آن باید به مطلبی که از صاحب نظران حقوق تجارت بین الملل آن سیستم حقوقی نقل شده ، توجه شود.

از فریدمان و کالمانف نقل شده که « مفهوم مرکزی و بنیادی در « j . v » مفهوم مشارکت است. مشارکت دو جنبه دارد: جنبه ی تکنیکی و جنبه ی احساسی. در جنبه تکنیکی، « j . v » به هم پیوستن آورده هاست؛ در جنبه ی احساسی، آن را می توان احساس کوشش متحد یا مشترک دانست. در هر دو معنای کلمه، نیل به درجه ای از مشارکت بین الملل در هر شکل از واحد تجاری، به هر ترتیبی که تحت تملّک یا تحت کنترل باشد، امکان پذیر است. ایجاد منابع محلّی تهیه ی کالا، تربیت، آموزش و نیروی کار محلی و کادر مدیریت و بر انگیختن آثار ظاهری در جامعه ی تجاری، به طور کلی، نمونه هایی از روش های ممکن برای نیل به مشارکت اند ( امام، 1371، ص 125 ).

    اشاره ی این دو صاحب نظر تجارت بین الملل می تواند کلید اصلی برای ارائه ی یک تعریف صحیح از «j . v » باشد؛ زیرا به نظر آنها مشارکت از نوع « j . v »  دو جنبه دارد: یکی مشارکت در به هم پیوستن آورده ها که جنبه ی تکنیکی است ( این آورده ها ممکن است مادی یا غیر مادی باشند؛ از قبیل: پول نقد، ماشین آلات و تجهیزات، تعهدات بر انجام کار، حق استفاده از زمین، دانش علمی 1 تربیت کادر فنی و غیره ) و دیگری جنبه ی احساسی که می تواند صرف احساس کوشش مشترک برای نیل به اهداف باشد. به نظر می رسد این اهداف، صرف منفعت مادی نیست، بلکه ممکن است نسبت به طرفین « j . v » متفاوت باشد.

    هدف کشوری که برای ایجاد رغبت کشورهای سرمایه گذار، حاضر به دادن امتیازاتی در یک « j . v » می شود، با هدف طرف مقابلش که در سرمایه گذاری در پی منافع مادی است، متفاوت است، اما کوشش آنها برای رسیدن به اهداف، مشترک است. یا هدف کشوری که برای وارد کردن دانش فنی خاصی سرمایه گذاری می کند، با هدف طرف مقابل که صاحب این دانش فنی است، یکی نیست؛ بنابراین، با توجه به این دو معیار، هیچ کدام از تعریف فوق نمی تواند تعریف جامعی باشد. به علاوه ابزار رسیدن به این مشارکت، صرف قرارداد با شرکت نیست. بلکه برای نیل به آن می توان به هر ترتیبی که آن واحد مشارکتی تحت کنترل باشد، استفاده کرد؛ بنابراین در تعریف « j . v » می توان گفت: « j . v » یک تکنیک حقوقی برای مشارکت در امری تجاری به منظور دست یابی به اهداف طرفین آن است. این تعریف قلمروی وسیع و ماهیتی انعطاف پذیر دارد که می توان آن را در هر سیستم حقوقی ایجاد کرد. به همین دلیل ما ترجمه ی « j . v » به مشارکت انعطاف پذیر را، نسبت به دیگر تعابیر ارائه شده ترجیح دادیم. در این تعریف، اولا به جای استفاده از واژه ی قرارداد یا شرکت ، از اصطلاح « تکنیک حقوقی » استفاده شده است؛ زیرا، همان طور که بحث خواهد شد، « j . v » ممکن است در قالب قرارداد ، شرکت یا ترکیبی از آن دو و حتی در برخی موارد با رفتار عمل ارادی طرفین ایجاد شود؛ بدون اینکه طرفین قبل از آن قرارداد یا تفاهم نامه ای امضا کنند یا به ایجاد شرکتی بپردازند. ثانیا به جای استفاده از عبارت « مشارکت در سرمایه گذاری » از عبارت« مشارکت در امر تجاری » استفاده شد؛ زیرا « j . v » ممکن است در اموری غیر از سرمایه گذاری صرف و تامین نقدینگی باشد. ثالثا عبارت « به منظور دست یابی به اهداف طرفین آن » مورد استفاده قرار گرفت ؛ زیرا در برخی موارد ، کسب منافع مادی مورد توجه طرفین یا یکی از آنها نیست.